De geschiedenis van Landgoed De Wellen
Landgoed De Wellen kent een rijke geschiedenis die nauw verweven is met de ontwikkeling van Apeldoorn en haar omgeving. Al sinds de eerste ontginningen van de woeste gronden rond de stad speelt dit landgoed een centrale rol. Wat begon als Landgoed Hohenheim in 1847, groeide uit tot een plek van innovatie, zorg, en uiteindelijk een moderne woonomgeving.
Hoe Landgoed Hohenheim ontstond
In 1847 werd Landgoed Hohenheim opgericht door J.P.G. Moorrees. Dit landgoed, met een statig landhuis en een modelboerderij, was bedoeld als aanjager van de ontginning van de omliggende woeste gronden. Moorrees liet zich inspireren door de vooruitstrevende landbouwtechnieken die zijn neef had geleerd aan de Duitse landbouwhogeschool Hohenheim. Deze innovatieve aanpak werd toegepast in Apeldoorn en maakte van het landgoed een centraal punt voor landbouwontwikkeling. Hoewel de originele modelboerderij inmiddels verdwenen is, blijft de vooruitgangsgeest zichtbaar in geschiedenis van De Wellen.
Van landbouw naar zorg
In 1925 werd het landgoed verkocht aan de broeders Penitenten, een rooms-katholiek broederschap dat zich inzette voor de zorg van ernstig geestelijk zieken. Zij hernoemden het landgoed tot de Sint Josephstichting en maakten het tot een belangrijke zorginstelling. Onder hun leiding onderging het landgoed grote veranderingen. Architect Jan van Dongen ontwierp in de jaren 1925 tot 1967 diverse uitbreidingen, waaronder een complex van paviljoens, een kapel en werkplaatsen ten behoeve van arbeidstherapie. De zorginstelling breidde zich steeds verder uit en maakte in de jaren 1960 de sprong over de Wetering, waar nieuwe paviljoens werden gebouwd. Deze moderne gebouwen weerspiegelden de veranderende opvattingen over geestelijke gezondheidszorg: meer openheid, minder geheimzinnigheid en het loslaten van gesloten afdelingen. Hiermee bleef de Sint Josephstichting een voorloper in de zorg.
Het landgoed herontwikkeld
Vanaf de jaren 1980 veranderde de naam van de instelling meermaals. In 1987 werd de naam ‘De Wellen’ (vermoedelijk een verwijzing naar de vroegere waterbronnen in de buurt) geïntroduceerd, in 2000 werd dit ‘Spatie’ en in 2007 kreeg het de naam ‘GGNet De Wellen.’ Ondanks deze veranderingen bleef het landgoed een belangrijke plek voor zorg. In 2019 werd uiteindelijk besloten om het instellingsterrein te verlaten en het gebied te herontwikkelen tot een moderne woonwijk.
Een nieuwe bestemming
Wat ooit begon als een agrarisch landgoed en uitgroeide tot een zorginstelling, krijgt nu een nieuwe bestemming als een plek om te wonen, te leven en te dromen. De herontwikkeling van het terrein biedt ruimte voor een moderne woonbuurt waarin de historische elementen van het landgoed worden geïntegreerd met eigentijdse architectuur. Ook het COA heeft haar plek gevonden in de nieuwe bestemming van het landgoed. De rijke geschiedenis van De Wellen blijft voelbaar in de structuren en verhalen die deze bijzondere plek uniek maken.